Eusko Jaurlaritza

Eusko Jaurlaritza
Logotipo del Gobierno Vasco.svg
Datuak
Izen ofiziala
Gobierno Vasco eta Eusko Jaurlaritza
Motaautonomia-gobernua
HerrialdeaEspainia
Agintea
LehendakariaIñigo Urkullu Renteria
Egoitza nagusi
  • Eusko Jaurlaritzaren egoitza
Prentsa-organoaEuskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria
Osatuta
Historia
Sorrera1980
Ordezkatzen duLehenbiziko Eusko Jaurlaritza eta Eusko Kontseilu Nagusia
webgune ofiziala
EAEko gobernua
Escudo del Pais Vasco.svg
Botere betearazlea
Egoitzak
  • Egoitza nagusia (Lakua)
  • Ajuriaenea
  • Lehendakaritza
  • Eusko Legebiltzarraren eraikina
  • Artatza jauregia
Botere legegilea
Botere judiziala
Erakunde nagusiak
  • Arartekoa
  • Emakunde
  • Ertzaintza
  • Etxepare Euskal Institutua
  • Euskal Irrati Telebista
  • Euskalmet
  • Eusko Trenbideak
  • Lanbide
  • Osakidetza
  • SOS Deiak
  • v
  • t
  • e

Eusko Jaurlaritza Euskal Autonomia Erkidegoko gobernua da, hau da, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa herrialdeetan du eskumena. Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia Arabako hiriburu Gasteizko Lakua auzoan dago; hortik dator maiz Lakuako Gobernua ezizenez ere aipatzea.

Jaurlaritzaren burua lehendakaria da (gaur egun, Iñigo Urkullu), eta bizileku edo egoitza ofiziala Gasteizko Ajuriaenea jauregian du. Eusko Jaurlaritzaren kontrola daraman erakundea edo parlamentua Eusko Legebiltzarra da, eta orobat lehendakaria aukeratzen duena. Legebiltzarraren egoitza ere Gasteizen dago.

Historia

Lehenbiziko Eusko Jaurlaritza

Artikulu nagusia: «Lehenbiziko Eusko Jaurlaritza»

Eusko Jaurlaritza 1936an sortu zen, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta aurreneko lehendakaria Jose Antonio Agirre izan zen. Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzaren nahiz Lehendakaritzaren egoitza Bilboko Carlton hotelan egon zen. Eraikin hau 1919an Manuel Maria Smith arkitektoak diseinatu zuen eta Euskal Herriko Historia Garaikidearen gizarte eta kultur gertakizun garrantzitsu ugariren lekuko izan da, gaur egun Bilboko eraikin nabarmenetako bat delarik.

Autonomiak, ordea, ez zuen luze iraun: Francisco Francoren altxamendua nagusitu zenean, bertan behera gelditu ziren Euskadiko eta Kataluniako autonomia estatutuak.

Lehenengo Eusko Jaurlaritzaren programa

« Herriaren nahiei jaramon eginez eta espainiar Errepublikako Gorteek onarturiko Euzkadiko autonomia Estatutuan agertzen diren aginduak betez, behin-behineko Eusko Jaurlaritza osatu berri honek euskal herritarrei bere jardueraren programako puntu garrantzitsuenak agertu nahi dizkio; eta Jaurlaritza eratzen duten alderdi guztiek bat egiten duten zentrua izanik, premiazko helburutzat garaipena lortzea eta bakea ezarri eta antolatzea duela adierazten du gerra Kabinete moduan, hitzak berak duen esanahi osoa kontutan izanda.

Beraz:

Euskal herritar guztien banakako eta gizarteko eskubideak errespetatu eta bermatuko ditu eta, horren ondorioz, baita erlijio sinismen eta elkarte guztiak, elkarte horietako kideen eta euren ondasunen segurtasuna, betiere Konstituzioak ezartzen dituen aginduak kontutan hartuta. Izaera erlijiosoak ez die errurik kenduko legearen aurkako ekintza politikoetatik sortzen diren erantzukizunei.

Behin-behineko Eusko Jaurlaritza bere lehendakariaren eta Defentsa Sailaren bitartez zuzenduko du gerra, aginte bakarra ezarriko du eta justizia militarraren kodera lotuta dauden milizia guztiak albait lasterren militarizatuko ditu (...).

Eusko Jaurlaritzak zorrotz eutsiko dio ordena publikoari eta beharrezkoa balitz neurri gogorrak eta bereziak hartuko ditu (...).

Ahalik eta arinen hasiko da foru ertzaintza eratzen; gaur egungo beharrizanei erantzuteko antolatuta dagoen eta modernoa eta eraginkorra den ertzaintza (...).

»

1936ko estatutua et Eusko Jaurlaritza. Agintaritzaren egitasmoa, Gernikan, 1936ko urriak 7, Jose Antonio Agirrek eta bere aholkulariek sinatuta


Erbestea

Behin Bilbo eta jada Euskal Herria osoa frankisten esku erorita, Eusko Jaurlaritzak bere egoitza Kataluniako Bartzelona hiriburura lekualdatzea erabaki zuen. Lehenbiziko egoitza, aurretik Eusko Jaurlaritzak Gràcia pasealekuan zuen Euskal Herriko Errefuxiatuen Babesetxea izan zen; ondoren eta behin-behinekoz, Kataluniako Generalitateak eskeinitako Pedralbesko jauregian kokatu zen. Egoera hura frankistek Bartzelona hartu eta Eusko Jaurlaritzak Frantziara ihes egin behar izan zuen arte luzatu zen.[1]

  • Eusko Jaurlaritzaren lehen erbestealdiko egoitzan, Bartzelonako Gràcia pasealekuan jarritako oroigarri plaka.

    Eusko Jaurlaritzaren lehen erbestealdiko egoitzan, Bartzelonako Gràcia pasealekuan jarritako oroigarri plaka.

Erbesteratutako hainbat abertzaleen ekimenari esker Frantziako Paris hiriburuaren erdiguneko Rue Marceau karrikako 11. zenbakian zegoen jauregi bat erosi zen, bertan erbesteko Eusko Jaurlaritzaren egoitza kokatu zelarik.[2]

1940ko maiatzean naziak Parisera sartzearekin batera, egoitza ezeztatu eta ondoren frankistek okupatu eta haien poliziaren egoitza bilakatu zuten. Halere, Ardatzeko potentziek Bigarren Mundu Gerra galtzeak Eusko Jaurlaritza Rue Marceau karrikara itzultzea ahalbideratu zuen.[2]

Egokiera hartan jarraitzea ezinezkoa izan zitzaien. Espainiako Bigarren Errepublikaren jabegoak euren jabetzara iragateko zioen lege frankista bati jaramon eginez, 1951ko ekainaren 28an Frantziako Gobernuak Eusko Jaurlaritzaren egoitza zegoen jauregia husteko agindua eman zuen, horri Espainia frankistak Frantziako Gobernuari eginiko presio indartsuari gehitu zitzaion, ondorioz huste agindua finkoa eta atzerapausorik gabea bihurtu zen. Jose Antonio Agirreren zioenez bere bizipen lazgarrienetako bat jauregi honen desjabetzearena izan zen. Ordu ezkero Espainiako Gobernuak ez dio inoiz Eusko Jaurlaritzari jauregi honen jabetzarik itzuli, eta 1991n Cervantes Institutuaren Parisko egoitza han ipini zuen.[2]

Gero, erbesteko Eusko Jaurlaritza hartako kide batzuek Parisko Rue Singer karrikako 48. zenbakian egoitza berri bat topatu zuten, erbesteko egoitza ofiziala leku segurura aldatzeko asmoz. 1965an etxebizitza berriak eraikitzeko erauziko zuten hiru solairuko etxalde zahar bat zen. 1979ko abenduaren 15eko Eusko Jaurlaritzaren Euskal Herriratze arte Rue Singer kaleko 50. zenbakiko sotoa Jesus Maria Leizaola lehendakariaren exekutiboaren kokalekua izan zen.[2]

Gaur egun

Franco hil eta diktadura amaitu zenean, trantsizio garaia ireki zen Espainian, eta handik pixka batera Gernikako Estatutua onartu zen. Ondorioz, 1979an, berriro abian jarri zen Eusko Jaurlaritza, eta Carlos Garaikoetxea lehendakari aukeratu zuten. 1980an Eusko Jaurlaritzaren egoitza Gasteiz hirian ezarri zen. Euskal Autonomia Erkidegoaren izaeraz, 2018ko maiatzean ETA desegiteko unean, Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak Jean-René Etxegarairi adierazi zion bera dela "Euskal Herrian dagoen lehendakari bakarra".[3] 2019ko martxoan, Jon Darpon Osasuneko sailburuak dimisioa eman zuen, Osakidetzako krisia zela-eta legebiltzarrak hura gaitzetsi baino lehenago.[4]

Egoitzak

1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak agintzen duen bezala, Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiak Gasteizen daude, EAEko hiriburua delako.[5] Eusko Jaurlaritzak honako egoitzak ditu Gasteizen:

Egoitza Nagusia

  • Eusko Jaurlaritzaren Egoitza Nagusia (Gasteiz, Araba)

Legebiltzarra

  • Eusko Legebiltzarraren eraikina (Gasteiz, Araba)

Lehendakaritza

  • Ajuriaenea (Gasteiz, Araba): Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren egoitza eta bizileku ofiziala.
  • Lehendakaritza (Gasteiz, Araba): Izen bereko erakundearen egoitza.

Lurralde ordezkaritzak

Bestelakoak

  • Artatza jauregia (Leioa, Bizkaia)
  • Bizkaia Plaza eraikina (Bilbo, Bizkaia)
  • Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia.

    Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia.

  • Ajuria Enea.

    Ajuria Enea.

  • Eusko Legebiltzarra.

    Eusko Legebiltzarra.

  • Lehendakaritzaren aireko ikuspegia.

    Lehendakaritzaren aireko ikuspegia.

  • Artatza jauregia.

    Artatza jauregia.

Gaur egungo gobernua

XI. Legealdia (2016ko azaroaren 24tik - gaur egun arte)

Sakontzeko, irakurri: «2016tik 2020rako Eusko Jaurlaritza»

Eusko Jaurlaritzak hamaika sailetan banatuak ditu bere eginkizunak (lehendakaritzaz gain). Sail bakoitzaren buru, sailburu bat dago:

2016tik 2020rako Eusko Jaurlaritza
Saila Sailburua Alderdia Oharrak
Lehendakaritza Iñigo Urkullu EAJ
Gobernantza Publikoa eta Autogobernua
Gobernuko bozeramailea
Josu Erkoreka EAJ
Lana eta Justizia Maria Jesus San Jose PSE-EE
Ekonomiaren Garapena eta Azpiegiturak Arantza Tapia Otaegi EAJ
Segurtasuna Estefania Beltran de Heredia EAJ
Ogasuna eta Ekonomia Pedro Azpiazu EAJ
Osasuna Nekane Murga Independentea Jon Darpon Sierra ordezkatu zuen
Hezkuntza Cristina Uriarte Toledo Independentea
Kultura eta Hizkuntza Politika Bingen Zupiria EAJ
Ingurumena, Lurralde Antolaketa eta Etxebizitza Iñaki Arriola PSE-EE
Enplegua eta Gizarte Politikak Beatriz Artolazabal EAJ
Turismoa, Merkataritza eta Kontsumoa Sonia Pérez PSE-EE Alfredo Retortillo ordezkatu zuen

Garai eta Legealdiak

Sakontzeko, irakurri: «Eusko Jaurlaritzaren legealdiak»

Lehendakariak

Legegintzaldia Lehendakaria Alderdia Oharrak
Errepublika eta Diktadura garaian
1936-1960 Jose Antonio Agirre Lekube EAJ Erbestean 1937-1960
1960-1979 Jesus Maria Leizaola Sanchez EAJ Erbestean 1979 arte
Trantsizio demokratikoa
1978-1979 Ramon Rubial Cavia PSE Eusko Kontseilu Nagusiko presidentea
1979-1980 Carlos Garaikoetxea EAJ Eusko Kontseilu Nagusiko presidentea
Gernikako Estatutua
I. (1980-1984) Carlos Garaikoetxea Urriza EAJ
II. (1984-1985) Carlos Garaikoetxea Urriza EAJ Kargua utzi zuen EA sortzerakoan
II. (1985-1986) José Antonio Ardanza Garro EAJ 1985ean izendatua
III. (1986-1990) José Antonio Ardanza Garro EAJ
IV. (1990-1994) José Antonio Ardanza Garro EAJ
V. (1994-1998) José Antonio Ardanza Garro EAJ
VI. (1998-2001) Juan José Ibarretxe Markuartu EAJ 1999an izendatua
VII. (2001-2005) Juan José Ibarretxe Markuartu EAJ
VIII. (2005-2009) Juan José Ibarretxe Markuartu EAJ
IX. (2009-2012) Patxi Lopez Alvarez PSE-EE
X. (2012-2016) Iñigo Urkullu Renteria EAJ
XI. (2016-gaur egun) Iñigo Urkullu Renteria EAJ

Sariak

Eusko Jaurlaritza ondorengo sariak eta goraipeman ematen ditu:

  • Lagun Onari goraipamena
  • Lan Onari goraipamena
  • Gernikako Arbolaren Gurutzea

Erreferentziak

  1. (Gaztelaniaz) «Esta era la situación en la que se produjo la decisión de trasladar la sede del Gobierno vasco a Barcelona, una situación marcada por los esfuerzos de racionalizar y mejorar la asistencia a los refugiados, por la llegada de una nueva oleada de vascos desde Francia y, tras los violentos enfrentamientos de mayo, por una mayor centralización de la política republicana. Como sede se eligió el mismo palacete en el Paseo de Gracia que había albergado a la Delegación, que cesó en sus funciones al ser absorbidos sus departamentos por las carteras correspondientes del gobierno. La presidencia se estableció en el palacio de Pedralbes [...].»
    Tan lejos, tan cerca. El Gobierno Vasco en Barcelona y las complejas relaciones entre el nacionalismo vasco y catalán. Ludger Mees, EHU.
  2. a b c d Egoitzak. Lehendakaritza.
  3. (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2018-05-04). «Urkullu censura a Etchegaray en una entrevista a ‘Sud-Ouest’» naiz: (Noiz kontsultatua: 2018-05-05).
  4. Press, Europa. (2019-03-14). «Darponek dimisioa eman du» www.europapress.es (Noiz kontsultatua: 2019-03-16).
  5. Gernikako Estatutua. Eusko Jaurlaritza (Noiz kontsultatua: 2010-10-25).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gasteiz
  • Eusko Jaurlaritzaren webgunea (Gaztelaniaz)
Autoritate kontrola
  • Wikimedia proiektuak
  • Wd Datuak: Q2554299
  • Commonscat Multimedia: Basque Government

  • Identifikadoreak
  • WorldCat
  • VIAF: 123204011
  • ISNI: 0000 0001 2315 3219
  • Wd Datuak: Q2554299
  • Commonscat Multimedia: Basque Government


Escudo del Pais Vasco.svg Eusko Jaurlaritza (2020-2024) Escudo del Pais Vasco.svg

Iñigo Urkullu (Lehendakaritza)
Josu Erkoreka (Lehen lehendakariordea, Segurtasuna) • Idoia Mendia (Bigarren lehendakariordea, Enplegua eta Lana)
Olatz Garamendi (Gobernantza eta Autogobernua) • Arantxa Tapia (Ekonomiaren Garapena, Jasangarritasuna eta Ingurumena) • Pedro Azpiazu (Ekonomia eta Ogasuna) • Jokin Bildarratz (Hezkuntza)
Iñaki Arriola (Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioak) • Gotzone Sagardui (Osasuna) • Beatriz Artolazabal (Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politikak)
Bingen Zupiria (Kultura eta Hizkuntza Politika eta bozeramailea) • Javier Hurtado (Turismoa, Merkataritza eta Kontsumoa)

Eusko Jaurlaritzaren sailak
Logotipo del Gobierno Vasco (Horizontal).svg
Karguak
lehendakaria  • lehendakariordea  • sailburua  • sailburuordea
Sailak
Gobernantza Publikoa eta Autogobernua  • Ekonomiaren Garapena eta Azpiegiturak  • Segurtasuna  • Lana eta Justizia  • Ogasuna eta Ekonomia  • Ingurumena, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza  • Hezkuntza  • Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika  • Osasuna  • Enplegua eta Gizarte Politikak  • Turismoa, Merkataritza eta Kontsumoa
Escudo del Pais Vasco.svg Eusko Jaurlaritzaren egoitzak eta ordezkaritzak Escudo del Pais Vasco.svg

Ajuriaenea • Artatza jauregia • Bizkaia Plaza eraikina • Eusko Jaurlaritzaren egoitza • Lehendakaritza


Ordezkaritzak: Arabako OrdezkaritzaBizkaiko OrdezkaritzaGipuzkoako ordezkaritza


Euskal Herria Euskal Herriko gobernu erakundeak Euskal Herria

Hego Euskal Herria:
Coat of Arms of the Basque Country.svg Eusko Jaurlaritza • Eusko Legebiltzarra
Coat of Arms of Navarre.svg Nafarroako Gobernua • Nafarroako Parlamentua
Ipar Euskal Herria:
Euskal Hirigune Elkargoa
Arms of the French Department of the Pyrénées Atlantiques.svg Pirinio Atlantikoetako Departamenduko Kontseilua
Arms of Aquitaine and Guyenne.svg Akitania Berriko Eskualde Kontseilua*
* 2016a arte, Akitaniako Eskualde Kontseilua